คดีปกครอง: เพิกถอนข้อบัญญัติท้องถิ่นที่ขัดต่อกฎหมายผังเมือง (2560)

ปกครอง 📝 ชอบออกข้อสอบ คดี ปี 2560

สรุปโดยผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย | อัปเดตเมื่อ 20 Aug 2026

02 สรุปคดีใน 30 วินาที

ประชาชนกลุ่มอนุรักษ์ฟ้อง อปท. ต่อศาลปกครอง ขอให้เพิกถอนข้อบัญญัติท้องถิ่นที่อนุญาตให้สร้างโรงงานในพื้นที่สีเขียวตามกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวม ศาลปกครองวินิจฉัยว่าข้อบัญญัติเป็นกฎที่มีศักดิ์ต่ำกว่ากฎหมายผังเมืองระดับชาติ การตราจึงเป็นการกระทำเกินอำนาจ (Ultra Vires) และกระบวนการอนุมัติของผู้กำกับดูแลมิชอบ ศาลจึงมีคำพิพากษาเพิกถอนโดยมีผลย้อนกลับ

03 ดูข่าว/วีดีโอที่เกี่ยวข้อง

📺 วีดีโอแนะนำ: pending — ยังไม่มีคลิปที่ตรงกับคดีโดยตรง (บันทึกใน TODO_VIDEOS.md)

04 เบื้องหลัง — คดีนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร

ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแห่งหนึ่งมีนโยบายส่งเสริมการลงทุนและจัดการขยะ จึงยกร่างข้อบัญญัติท้องถิ่นเพื่อผ่อนปรนข้อกำหนดการควบคุมอาคารและการใช้ประโยชน์ที่ดิน เปิดโอกาสให้เอกชนขอสร้างโรงงาน/โรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนในพื้นที่ที่เคยถูกจำกัด ข้อบัญญัติผ่านความเห็นชอบจากสภาท้องถิ่นแ

ละได้รับการอนุมัติจากผู้ว่าราชการจังหวัด/นายอำเภอตามขั้นตอนกฎหมายจัดตั้ง อปท.

และประกาศใช้บังคับ ประชาชนที่ได้รับผลกระทบตรวจสอบพบว่าพื้นที่ดังกล่าวอยู่ในเขต 'อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรม' (พื้นที่สีเขียว) ตามกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวม ซึ่งห้ามเด็ดขาดมิให้ใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อกิจการโรงงานที่อาจก่อมลพิษ

05 ลำดับเหตุการณ์

1. การยกร่างข้อบัญญัติท้องถิ่น พ.ศ. 2560

ผู้บริหาร อปท. ยกร่างข้อบัญญัติผ่อนปรนข้อกำหนดการควบคุมอาคาร/การใช้ประโยชน์ที่ดิน เปิดทางให้เอกชนขออนุญาตก่อสร้างโรงงานและโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนในพื้นที่ที่เคยถูกจำกัด

2. การอนุมัติและประกาศใช้ พ.ศ. 2560

ข้อบัญญัติผ่านความเห็นชอบจากสภาท้องถิ่น และได้รับการอนุมัติจากผู้ว่าราชการจังหวัด/นายอำเภอในฐานะผู้กำกับดูแล ก่อนจะประกาศใช้บังคับ

3. ประชาชนตรวจสอบและฟ้องคดี พ.ศ. 2560

ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบพบว่าพื้นที่ที่ข้อบัญญัติอนุญาตให้สร้างโรงงาน อยู่ในเขต 'อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรม' ตามกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวม ซึ่งมีข้อห้ามเด็ดขาดมิให้ใช้ที่ดินเพื่อกิจการโรงงานที่อาจก่อมลพิษ จึงฟ้องต่อศาลปกครองขอให้เพิกถอนข้อบัญญัติ

4. คำพิพากษาเพิกถอน พ.ศ. 2560

ศาลปกครองวินิจฉัยว่าข้อบัญญัติท้องถิ่นมีศักดิ์ต่ำกว่ากฎหมายผังเมืองระดับชาติ การตราก็เป็นการกระทำเกินอำนาจ (Ultra Vires) และกระบวนการอนุมัติของผู้กำกับดูแลมิชอบด้วยกฎหมาย จึงมีคำพิพากษาเพิกถอนข้อบัญญัติโดยให้มีผลย้อนหลังนับแต่วันประกาศใช้

06 ประเด็นกฎหมายที่คดีนี้ถาม

คำถาม: ศาลปกครองมีอำนาจเพิกถอนข้อบัญญัติท้องถิ่นหรือไม่? — คำตอบ: ตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองฯ ม.9 วรรคหนึ่ง (4) ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาคดีพิพาทเกี่ยวกับหน่วยงานทางปกครองกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งครอบคลุมถึงการออกกฎ/ข้อบัญญัติท้องถิ่น confirmed

คำถาม: ท้องถิ่นใช้อำนาจตาม พ.ร.บ.กระจายอำนาจได้แค่ไหน? — คำตอบ: พ.ร.บ.กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจฯ ให้อำนาจท้องถิ่นจัดทำบริการสาธารณะ แต่การใช้อำนาจต้องอยู่ภายใต้ขอบเขตและข้อจำกัดของกฎหมายเฉพาะเรื่องระดับชาติ confirmed

คำถาม: ลำดับชั้นของกฎหมายส่งผลอย่างไรต่อข้อบัญญัติท้องถิ่น? — คำตอบ: ข้อบัญญัติท้องถิ่นมีสถานะเป็น 'กฎ' ระดับท้องถิ่น ซึ่งมีศักดิ์ต่ำกว่า 'กฎกระทรวง' ให้ใช้บังคับผังเมืองรวม หากขัดแย้งกัน ย่อมไม่ชอบด้วยกฎหมาย confirmed

คำถาม: ผังเมืองรวมผูกพัน อปท. หรือไม่? — คำตอบ: กฎหมายผังเมือง (รวมถึง พ.ร.บ.การวางแผนและพัฒนาเมือง พ.ศ. 2562) กำหนดให้ผังเมืองรวมเป็นกรอบนโยบายการใช้ที่ดินที่ผูกพันหน่วยงานของรัฐทุกแห่ง ท้องถิ่นจึงไม่อาจยกเว้นการบังคับใช้ด้วยตนเอง needs_review

คำถาม: ขั้นตอนการตราข้อบัญญัติต้องผ่านใครตรวจสอบ? — คำตอบ: ตาม พ.ร.บ.เทศบาล พ.ศ. 2496 ม.71 การตราข้อบัญญัติต้องผ่านการตรวจสอบ/อนุมัติจากผู้กำกับดูแล — การอนุมัติข้อบัญญัติที่ขัดกฎหมายอื่น ถือว่ากระบวนการตราไม่ชอบ needs_review

คำถาม: Ultra Vires คืออะไรในบริบทนี้? — คำตอบ: หลักความชอบด้วยกฎหมาย (Legality) — การออกข้อบัญญัติเกินขอบเขตกฎหมายแม่บท เป็นการกระทำปราศจากอำนาจหรือนอกเหนืออำนาจหน้าที่ confirmed

คำถาม: ผลของการเพิกถอนกฎทางปกครองเป็นอย่างไร? — คำตอบ: ตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองฯ ม.72 ศาลมีอำนาจกำหนดเงื่อนไขการเพิกถอน โดยอาจให้การเพิกถอนมีผลย้อนหลังเพื่อลบล้างผลผูกพันที่มิชอบให้สิ้นไป confirmed

07 บทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง (กดดูบทกฎหมายเต็ม)

ม.9 วรรคหนึ่ง (4) — พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542

สถานะ: confirmed — ตรวจจาก codex-data.json

ม.72 — พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542

สถานะ: confirmed — ตรวจจาก codex-data.json

ม.71 — พ.ร.บ.เทศบาล พ.ศ. 2496

สถานะ: external_law — ขั้นตอนการตราข้อบัญญัติเทศบาล/การอนุมัติของผู้กำกับดูแล — ยังไม่อยู่ใน codex 14 เล่ม

ทั้งชุดกฎหมาย — พ.ร.บ.กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542

สถานะ: external_law — ขอบเขตอำนาจหน้าที่ของ อปท. — ไม่อยู่ใน codex 14 เล่ม

ทั้งชุดกฎหมาย — กฎหมายผังเมือง (รวม พ.ร.บ.การวางแผนและพัฒนาเมือง พ.ศ. 2562)

สถานะ: external_law — กรอบนโยบายการใช้ที่ดินและข้อห้ามพื้นที่สีเขียว — ไม่อยู่ใน codex 14 เล่ม

08 บทเรียนจากคดีนี้

ข้อบัญญัติท้องถิ่นเป็น 'กฎ' ที่มีศักดิ์ต่ำกว่ากฎหมายระดับชาติ — ต้องไม่ขัดหรือแย้งกับกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวม มิฉะนั้นไม่ชอบด้วยกฎหมาย
การกระจายอำนาจไม่ใช่สิทธิขาด — ท้องถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของระบบกฎหมายเดียวกันทั้งประเทศ ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายแม่บทอย่างเคร่งครัด
ม.71 พ.ร.บ.เทศบาล ทำหน้าที่ 'ด่านกรอง' — ผู้กำกับดูแลต้องตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายก่อนลงนามอนุมัติ มิฉะนั้นกระบวนการตราไม่ชอบ
Ultra Vires ใช้ได้กับนิติกรรมทางปกครอง — ข้อบัญญัติที่เกินขอบเขตกฎหมายแม่บท ถือเป็นการกระทำนอกอำนาจหน้าที่
ศาลปกครองตาม ม.9 วรรคหนึ่ง (4) เป็นที่พึ่งสุดท้ายของประชาชน — เมื่อกลไกรับรองภายในล้มเหลว ประชาชนอาจขอให้ศาลเพิกถอนกฎที่กระทบสิ่งแวดล้อมและชุมชน
การเพิกถอนอาจมีผลย้อนหลังตาม ม.72 — เพื่อลบล้างผลผูกพันที่มิชอบด้วยกฎหมายและคุ้มครองสิทธิของประชาชน