1. เหตุการณ์ที่ 1 พ.ศ. 2567

คดีปัญหาฝุ่น PM2.5 ภาคเหนือเป็นคดีปกครองที่ประชาชนฟ้องคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ กรณีถูกกล่าวหาว่าละเลยต่อหน้าที่ตามกฎหมายในการประกาศพื้นที่ 4 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน และแม่ฮ่องสอน เป็น “เขตควบคุมมลพิษ” ทั้งที่มีปัญหาฝุ่น PM2.

5 เกินมาตรฐานต่อเนื่อง คดีเริ่มมีคำพิพากษาของศาลปกครองเชียงใหม่เมื่อวันที่ 8 เมษายน 2564 และต่อมาอยู่ในกระบวนการอุทธรณ์จนศาลปกครองสูงสุดมีคำพิพากษาเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2568 ให้คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติใช้อำนาจตามกฎหมายกำหนดพื้นที่ทั้ง 4 จังหวัดเป็นเขตควบคุมมลพิษในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคมของทุกปี

2. เหตุการณ์ที่ 2 พ.ศ. 2567

จุดเริ่มต้นของคดีมาจากประชาชนในภาคเหนือที่เห็นว่าปัญหาฝุ่น PM2.5 เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและมีความรุนแรง โดยเฉพาะในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคมของแต่ละปี จึงฟ้องคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ โดยประเด็นสำคัญคือการไม่ใช้อำนาจตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.

2535 เพื่อประกาศพื้นที่ 4 จังหวัดเป็นเขตควบคุมมลพิษ ศาลปกครองเชียงใหม่มีคำพิพากษาเมื่อวันที่ 8 เมษายน 2564 เห็นว่าปัญหา PM2.

5 ในพื้นที่มีความรุนแรงและต่อเนื่อง แม้หน่วยงานจะมีมาตรการแก้ไขปัญหาอยู่แล้วก็ตาม และมีคำสั่งให้ดำเนินการเกี่ยวกับการประกาศเขตควบคุมมลพิษ ต่อมาคดีเข้าสู่กระบวนการอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุด Thai PBS+1 ระหว่างช่วงดังกล่าวยังมีคดีอีกส่วนหนึ่งเกี่ยวกับการฟ้องนายกรัฐมนตรีในประเด็นการไม่ใช้อำนาจแก้ไขปัญหา PM2.

5 โดยศาลปกครองเชียงใหม่มีคำพิพากษาเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2566 ยกฟ้อง โดยพิจารณาประเด็นอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแ

ละข้อเท็จจริงเกี่ยวกับระดับความรุนแรงของสถานการณ์ในช่วงเวลาที่ฟ้องคดี จึงควรแยกคดีส่วนนี้ออกจากคดีที่เกี่ยวกับการประกาศเขตควบคุมมลพิษโดยตรง สำนักข่าวแนวหน้า มั่นคง ตรงไป ตรงมา+1 กระทั่งวันที่ 1 สิงหาคม 2568 ศาลปกครองสูงสุดมีคำพิพากษาให้คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติใช้อำนาจตามมาตรา 59 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.

ศ. 2535 กำหนดพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน และแม่ฮ่องสอนเป็นเขตควบคุมมลพิษในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคมของทุกปี ซึ่งเป็นช่วงที่ปัญหา PM2.5 เกินมาตรฐานอย่างต่อเนื่อง

3. เหตุการณ์ที่ 3 พ.ศ. 2567

ในการพิจารณาคดี ให้องค์คณะพิจารณาพิพากษาจัดให้มีการนั่งพิจารณาคดีอย่างน้อยหนึ่งครั้งเพื่อให้คู่กรณีมีโอกาสมาแถลงด้วยวาจาต่อหน้าองค์คณะพิจารณาพิพากษา ก่อนการนั่งพิจารณาคดีครั้งแรกให้ส่งสรุปข้อเท็จจริงของตุลาการเจ้าของสำนวนให้คู่กรณีทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน

ในการนี้ให้คู่กรณีมีสิทธิยื่นคำแถลง รวมทั้งนำพยานหลักฐานมาสืบประกอบคำแถลงดังกล่าวเพื่อยืนยันหรือหักล้างข้อเท็จจริง หรือข้อกฎหมายเพิ่มเติมต่อองค์คณะพิจารณาพิพากษาในวันนั่งพิจารณาคดีแต่จะไม่มาแถลงด้วยวาจาก็ได้

ในกรณีที่กฎหมายกำหนดระยะเวลาให้ศาลพิจารณาพิพากษาคดีหรือโดยลักษณะแห่งคดีมีความจำเป็นที่ศาลจะต้องพิจารณาพิพากษาคดีเป็นการเร่งด่วนหรือเพื่อประโยชน์แก่ส่วนรวม การส่งสรุปข้อเท็จจริงของตุลาการเจ้าของสำนวนให้คู่กรณีทราบตามวรรคสอง จะส่งล่วงหน้าเป็นเวลาอันสมควรแต่ไม่ถึงเจ็ดวันก็ได้ โดยต้องคำนึงถึงการคุ้มครองสิทธิของคู่กรณีด้วย[๗๒]